Ο ΠΑΛΑΜΑΣ ΚΑΙ Η ΚΥΠΡΟΣ.60 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

60 Χρόνια ενωτικό δημοψήφισμα στην Κύπρο

ΕΚΔΗΛΩΣΗ   ΓΙΑ ΤΑ 60 ΧΡΟΝΙΑ
 ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ
ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (1950-2010)

«Στην Κύπρο την αέρινη, στη μακαρία γη, στο ωραίο πολύπαθο κορμί, η αγνή ψυχή δεν έσβησε, και ζει, και ζει, και ζει». Μ’ αυτούς τους στίχους ο μεγάλος ποιητής Κωστής Παλαμάς μιλάει για την Κύπρο μας. Και είναι όντως «μακαρία γη» η γη της Κύπρου και για τους Αγίους που ανέδειξε αλλά και για τους ήρωες που ανδρώθηκαν από το «πολύπαθο κορμί της». Ψυχές ηρώων και αγίων επομένως ίπτανται και μας καθοδηγούν. Δεν έχουν σβήσει με το πέρασμα του χρόνου. Ζουν διαρκώς για να μας εμπνέουν στο διηνεκές οι ψυχές τους.

Η Ιερά Μητρόπολις Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης αισθανόμενη την παρουσία των αθανάτων ψυχών της Κυπριακής Ελληνικής γης θεώρησε φέτος, που συμπληρώνονται 60 χρόνια από το Ενωτικό Δημοψήφισμα του Κυπριακού λαού, να τελέσει ως  άλλο μνημόσυνο στους πρωτεργάτες της αποφάσεως εκείνης, την Εκδήλωση αυτή.  Να εμπνευστεί από τον παλμό τους και να οραματισθεί για το μέλλον του Ελληνισμού. Έτσι πραγματοποίησε στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Γυμνασίου Λυκείου Κονίτσης στις 21 /11/2010 για την Επαρχία Κονίτσης αρχικά, αλλά και στην αίθουσα του Κοινοτικού Καταστήματος Δολιανών  αργότερα στις 28/11/2010 για την Επαρχία Πωγωνίου , εκδήλωση σχετική με το Δημοψήφισμα που είχαν κάνει οι Κύπριοι στις 15 Ιανουαρίου 1950 ζητώντας την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Κύριος ομιλητής της Εκδηλώσεως ήταν ο κυπριακής καταγωγής (από την κατεχόμενη Κυθραία) Αρχιμ. Επιφάνιος Χατζηγιάγκου, νυν ιεροκήρυξ και προϊστάμενος του Μητροπολιτικού Ιερού Ναού Φλωρίνης, που σύντομα και γλαφυρά αναφέρθηκε στα γεγονότα της οργανώσεως και της διεξαγωγής του ιστορικού αυτού δημοψηφίσματος. Το 96% ψήφισαν υπέρ της Ενώσεως (αφού οι κρατικοί υπάλληλοι δεν προσήλθαν) ποσοστό που έδειξε τι μπορεί να κάνει ο ιερός κλήρος και ο λαός όταν είναι ενωμένοι και πάλλονται από εθνικά ιδεώδη.

Η εκδήλωση, εκτός της ομιλίας, πλαισιώθηκε από τους Ύμνους και τα Τραγούδια της Χορωδίας της Ιεράς Μητροπόλεως, που διηύθυνε επιτυχώς ο Μουσικοδιδάσκαλος κ. Νικόλαος Καραβίδας. Παραλλήλως οι στίχοι τους προβάλλονταν σε οθόνη της αίθουσας. Οι Ύμνοι αναφέρονταν σε τοπικούς Αγίους της Κύπρου, όπως στον Απ. Βαρνάβα, στον Αγ. Επιφάνιο επίσκοπο Κύπρου, καθώς και στους 13 Οσιομάρτυρες της Μονής Καντάρας Κύπρου που μαρτύρησαν υπό των Λατίνων τον 13ο αιώνα. Τα τραγούδια προσέδωσαν ενθουσιαστικό τόνο αφού συνοδεύονταν από μουσικά όργανα. Κάποια ήταν γραμμένα από τον μακαριστό πλέον παπά Σταύρο Παπαγαθαγγέλου, τον ιερέα εκείνο που μύησε στον αγώνα και εξομολόγησε πολλούς αγωνιστές του Κυπριακού απελευθερωτικού αγώνα. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε το τραγούδι "Ξύπνα καϋμένε μου ραγιά"  καθώς και το νέο τραγούδι "Σαρξ εκ της σαρκός της" που αποδόθηκαν θαυμάσια και συγκίνησαν το κοινό.

Εκφραστικότατα ήταν τα ποιήματα καθώς και τα ντοκουμέντα από τις  προβολές που παρουσιάστηκαν, αφού οι τελευταίες αποτελούσαν βιντεοσκοπημένες σκηνές από το Δημοψήφισμα και την αγωνιστικότητα της νεολαίας της εποχής εκείνης εναντίον των Άγγλων κατακτητών. Αξίζει να πούμε ότι η Εκδήλωση μεταδιδόταν ζωντανά και από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Ιεράς Μητροπόλεως, καλύπτοντας την περιοχή των Ιωαννίνων και της Βορείου Ηπείρου.

Στην εκδήλωση παρευρίσκονταν εκτός από τις τοπικές αρχές , ο Διοικητής της 8ης Μεραρχίας, η Νομαρχιακή Σύμβουλος, ο Πρόεδρος της ΣΦΕΒΑ Ιωαννίνων, αλλά και αρκετοί Κύπριοι των Ιωαννίνων, όπως ο Πανεπιστημιακός Καθηγητής  της Φιλοσοφικής Σχολής Ιωαννίνων κ. Ανδρέας Κατσούρης, και η νεοϊδρυθείσα στα Ιωάννινα Αυτόνομη Κυπριακή Φοιτητική Οργάνωση «ΤΟΛΜΗ».Ο Πρόεδρος της φοιτητικής οργανώσεως απηύθυνε μάλιστα και θερμό αγωνιστικό χαιρετισμό.

Στο τέλος έλαβε τον λόγο ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης κ. Ανδρέας, όπου, αφού ευχαρίστησε όσους κουράστηκαν για την παρουσίαση της εκδηλώσεως, καθώς και τους Κυπρίους νέους για τον παλμό τους, έδωσε ελπιδοφόρο μήνυμα προς όλους, ότι η ώρα της Ενώσεως της Κύπρου με την Ελλάδα δεν θ' αργήσει να έλθει, αν έχουμε τις ελπίδες μας στον Θεό και στην Παναγία μας, που είναι η Υπέρμαχος Στρατηγός. Μόνον η παρουσία και η επίσκεψη Αυτών μπορούν να φέρουν την λύτρωση στην Μεγαλόνησο και όχι επισκέψεις άλλων ειδών Πλανηταρχών  η και Θρησκευτικών ηγετών όπως του Πάπα προσφάτως, τόνισε. Μόνον ο Θεός μπορεί να δώσει την λύση, αφού, βεβαίως, δείξουμε και εμείς την ανάλογη αγωνιστικότητα. Η εκδήλωση έκλεισε με τον Εθνικό Ύμνο και με το ενθουσιώδες σύνθημα των Κυπρίων νέων  :

«Εκεί ψηλά στο κάστρο της Κερύνειας
θα βάλουμε σημαία ελληνική,
θα γράψουμε με γράμματα μεγάλα
η Κύπρος είναι Ελληνική.
ΕΝΩΣΙΣ».

Χ.Ι. Αμαραντινός

Η ΑΓΑΠΗ ΤΟΥ ΣΕΦΕΡΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Γραμματολογικά

Το ποίημα "Ελένη" ανήκει στη συλλογή Κύπρον ου μ΄εθέσπισεν, (1955)

Όταν το φθινόπωρο του 1953 ο Γ. Σεφέρης με τη γυναίκα του φτάνουν στην Κύπρο για διακοπές ενός μηνός η βρετανική αποικιακή κυβέρνηση και η ελληνοκυπριακή κοινή γνώμη βρίσκονται σε πορεία σύγκρουσης. Ο ποιητής φαίνεται ότι είχε συνειδητοποιήσει τη δύσκολη πολιτικά θέση στην οποία μπορούσε να περιέλθει ερχόμενος στην Κύπρο:

Από την ελληνική επίσημη πλευρά: τρόμος μην παραπατήσω στις επαφές κυρίως με τους Άγγλους (…). Από την αγγλική: αυθόρμητη φιλία ασφαλώς… Αλλά το πολύ δυσάρεστο είναι που αυτή την αυθόρμητη φιλία δεν μπορείς εδώ […] να μην την ιδείς χωρίς το πολιτικό χρώμα που παίρνει και από την επίσημη θέση που κατέχει ένας Άγγλος παλαιός φίλος εδώ και από την αντιαγγλική στάση των Κυπρίων.

Η Κύπρος υπήρξε μια αποκάλυψη για τον ποιητή και φρόντισε να γνωρίσει από άκρη σε άκρη το νησί και τους κατοίκους του. Βρίσκει πως «η Κύπρος είναι Ελληνική, χωρίς Έλληνα χωροφύλακα ή δημόσιο υπάλληλο». Στα ταξίδια του στη Μέση Ανατολή και στη Μικρά Ασία είχε κατορθώσει να βρει μόνο ερειπωμένα ίχνη. Εδώ ανακαλύπτει τη διευρυμένη έννοια του ελληνισμού που αναζητά, πέρα από τα όρια και τους περιορισμούς του ελληνικού κράτους:
Απ΄εδώ νιώθει κανείς την Ελλάδα (ξαφνικά) ευρύχωρη, πιο πλατιά. Το αίσθημα πως υπάρχει ένας κόσμος που μιλά ελληνικά, είναι ελληνικός. Που δεν εξαρτάται από την ελληνική κυβέρνηση, και το τελευταίο τούτο συντελεί στο αίσθημα αυτής της ευρυχωρίας.
Ταυτόχρονα βέβαια διατυπώνει και τις ανησυχίες του:
Ερώτημα: είμαστε άξιοι να διοικήσουμε την Κύπρο, χωρίς να βλάψουμε αυτό τον κόσμο, κάνοντάς τον καλύτερο, χωρίς να τον κάνουμε μια ελλαδική επαρχία, σαν την Κέρκυρα, σαν τη Θεσσαλονίκη;
Πάνω από όλα αυτό που άσκησε τη μεγαλύτερη έλξη στο Σεφέρη ήταν το αίσθημα της επιστροφής. Ο ποιητής αναγνωρίζει τον κόσμο αυτό ως δικό του και νιώθει πως βρίσκεται ξανά στο σπίτι του. Όμως ακριβώς όπως και η πατρίδα που έχασε παιδί απειλείται και η τωρινή.

Η αποκάλυψη της Κύπρου αποδεσμεύει έναν οργασμό γραφής. Μετά το τέλος της πρώτης του επίσκεψης στην Κύπρο και ως τις αρχές της δεύτερης, ο ποιητής γράφει ακατάπαυστα και με πάθος. Σπάνια έχει νιώσει τόσο απελευθερωμένος και ποτέ για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα: τη συγκρίνει με την περίοδο που έγραψε τον Ερωτικό Λόγο και την Κίχλη. Ο τόμος Κύπρον ου μ΄εθέσπισεν ολοκληρώθηκε τον επόμενο Ιούλιο του 1955 σε ένα τελευταίο δημιουργικό ξέσπασμα.

Στις 28 Ιουλίου 1954 συζητείται το μέλλον της Κύπρου στη Βρετανική Βουλή των κοινοτήτων στο Λονδίνο, συζήτηση που θεωρήθηκε συχνά ως σημείο αναφοράς που κατέστησε αναπόφευκτη την ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στους υποστηρικτές της Ένωσης και στις βρετανικές αρχές. Λίγες μέρες μετά τη συζήτηση ο ποιητής τελειώνει το ποίημα Σαλαμίνα της Κύπρος. Με το ποίημα αυτό ο ποιητής απευθύνει προειδοποίηση στη βάναυση και εσφαλμένη πολιτική διαπαιδαγώγηση και προπαγάνδα που ακολουθεί η αποικιακή κυβέρνηση στην Κύπρο αλλά και προβλέπει με την ίδια οξύνοια όπως και σε άλλες περιόδους κρίσης, τη διαδικασία απανθρωπισμού στην οποία οδηγεί η βία της τρομοκρατίας.

Ότι είχε τραγικά προβλέψει στο ποίημα αυτό μετατρέπεται πλέον ταχύτατα σε πραγματικότητα την άνοιξη του 1955. Από τώρα και στο εξής, τίποτε δεν σταματά την κατάσταση του τρόμου στην οποία διολισθαίνει το νησί. Η ένοπλη εξέγερση που ξεκινά θα διαρκέσει σχεδόν τέσσερα χρόνια, με μακροχρόνιες επιπτώσεις στις αγγλο-ελληνικές σχέσεις και ακόμα χειρότερες συνέπειες για την ίδια την Κύπρο, καθώς και για τις σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Θα φέρει τον ποιητή σε διάσταση με όλους σχεδόν τους Βρετανούς και πολλούς από τους Έλληνες φίλους του.
Η καθοριστική απάντηση από βρετανικής πλευράς ήταν η διεθνοποίηση της διαμάχης. Τον Ιούνιο του 1955 ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Χ. Μακμίλαν ανακοινώνει μια προσεχή σύνοδο στο Λονδίνο με συμμετοχή εκπροσώπων της Ελλάδας και της Τουρκίας όχι όμως των Κυπρίων. Δεδομένου ότι με βάση της Συνθήκη της Λοζάνης το 1923 η Τουρκία είχε αποποιηθεί όλων των διεκδικήσεών της στην Κύπρο είναι προφανέστατο πως η ανάμιξη της Τουρκίας εξυπηρετεί κυνικότατα το ρόλο του αντίβαρου στις ελληνικές πιέσεις καθώς και σε αυτές της ελληνοκυπριακής κοινότητας της Κύπρου. Την επομένη της ανακοίνωσης της σύγκλησης της Συνόδου αυτής ξεκινά η τελική έκρηξη δημιουργίας που γέννησε τη συλλογή ποιημάτων Κύπρον ου μ΄εθέσπισεν, η οποία ολοκληρώνεται μία εβδομάδα πριν την επίσημη τελική έναρξη της συνόδου. Στο τελευταίο αυτό συγγραφικό στάδιο της συλλογής ανήκει και το ποίημα «Ελένη» που είχε ξεκινήσει να γράφει το προηγούμενο καλοκαίρι.

Ελένη: Το ποίημα βασισμένο στην αρχαία εποχή ανατρέχει με καυστικότητα στις ενθυμήσεις του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου: Ήταν ένας πόλεμος δίκαιος, όπου οι Σύμμαχοι αγωνίστηκαν για έναν κοινό και ευγενή σκοπό. Ωστόσο, όπως έχει έκτοτε αποκαλυφθεί, αυτό δεν ήταν παρά μία απάτη. Η Ελένη του Γ. Σεφέρη βασίζεται στο ομότιτλο έργο του Ευριπίδη. Σύμφωνα με την τραγωδία, η πιο όμορφη γυναίκα των αρχαίων θρύλων ονομάστηκε εσφαλμένα «Ελένη της Τροίας». Η Ελένη ουδέποτε πήγε στην Τροία. Οι θεοί έστειλαν εκεί ένα είδωλό της και γι αυτό το είδωλο πολέμησαν τον πόλεμο της Τροίας. Υιοθετώντας το προσωπείο του Τεύκρου, ενός από τους χαρακτήρες της τραγωδίας του Ευριπίδη, ο ποιητής προσαρμόζει το εύρημα αυτό στο τοπίο και στις περιστάσεις της Κύπρου του 1954 και 1955. Φερέφωνο του τωρινού ποιήματος, ο Τεύκρος προφέρει ο ίδιος το στίχο του Ευριπίδη: « Κύπρον ου μ΄εθέσπισεν οικείν» τη φράση που θα υιοθετήσει αυτούσια ο ποιητής ως τίτλο της συλλογής.
 

---

ΚΥΠΡΟΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η Κύπρος κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη Νεολιθική Εποχή, όπως έχουν δείξει ως τώρα οι ανασκαφές. Το μακρινό αυτό παρελθόν αρχίζει την 8η χιλιετηρίδα π.Χ. με τους νεολιθικούς συνοικισμούς του νησιού.
3000π.Χ αρχίζει η εποχή του χαλκού. Την εποχή αυτή κάνει για πρώτη φορά την εμφάνισή του στην Κύπρο ο χαλκός, που επρόκειτο να παίξει τόσο σημαντικό ρόλο στην ιστορία του νησιού. Με την ανακάλυψη του χαλκού η Κύπρος απέκτησε πολύ μεγάλη σημασία σαν τόπος παραγωγής του μετάλλου. Τ΄όνομά της ταυτίστηκε στα Λατινικά και έπειτα στις ευρωπαϊκές γλώσσες με το χαλκό, το προϊόν που τόσο άφθονο έδωσε η κυπριακή γη.
Για το ίδιο προϊόν έδειξαν ενδιαφέρον και οι Μυκηναίοι, παρόλο που τους χώριζε από την Κύπρο αρκετή απόσταση Σαν έμποροι λοιπόν, έφτασαν στην Κύπρο οι Μυκηναίοι, όπως διαπιστώνουμε από τα μυκηναϊκά αγγεία που βρέθηκαν άφθονα στο νησί μας. Αντιμετωπίζοντας, όμως, δυσκολίες στην ίδια τους τη χώρα, οι Μυκηναίοι έφευγαν και σταδιακά έφταναν στην Κύπρο, όπου εγκαταστάθηκαν, μόνιμα πια, στις παραλίες του νησιού (γύρω στο 1200 π.Χ.). Το γεγονός αυτό συνδέεται με τη μυθική παράδοση που αναφέρει πως τις αρχαίες πόλεις της Κύπρου ίδρυσαν Έλληνες ήρωες του Τρωικού πολέμου, που φεύγοντας από την Τροία ήρθαν στην Κύπρο κι εγκαταστάθηκαν.
Με την εγκατάσταση των Ελλήνων στην Κύπρο η ελληνική γλώσσα και ο ελληνικός πολιτισμός διαδόθηκαν και το νησί πήρε από τότε ελληνικό χαρακτήρα, χωρίς βέβαια να πάψει ποτέ την επαφή του και τις σχέσεις του με τις γειτονικές χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.
Κατά τη διάρκεια της εποχής του σιδήρου στην Κύπρο εγκαταστάθηκαν οι Φοίνικες προκειμένου να προωθήσουν τα εμπορικά και οικονομικά τους συμφέροντα.
707- 650 π.Χ. η Κύπρος περνάει στην εξουσία των Ασσυρίων.
Η εποχή ελευθερίας των Κυπρίων διακόπτεται με την κατάκτηση της Κύπρου από τους Αιγυπτίους (569 π.Χ.).

Το 546π.Χ. ο μεγάλος βασιλιάς των Περσών Κύρος κατέκτησε τη Μικρά Ασία κάνοντας έτσι και την υποταγή της Κύπρου αναπόφευκτη.

Μετά τη νίκη τους στους Περσικούς Πολέμους, οι Έλληνες, εφαρμόζοντας πανελλήνια πολιτική, έκαναν εκστρατείες στην Κύπρο για να την απελευθερώσουν από τους Πέρσες.

Όταν ο Μακεδόνας βασιλιάς Αλέξανδρος μαζί με όλους τους Έλληνες εξεστράτευσε εναντίον του περσικού κράτους κι έγινε κυρίαρχος της Ασίας, τότε και η Κύπρος απαλλάχτηκε από τον περσικό ζυγό (332 π.Χ.). Ο Αλέξανδρος όμως πέθανε πολύ σύντομα (323 π.Χ.) και η Κύπρος, αφού για ένα διάστημα έγινε αντικείμενο ανταγωνισμού ανάμεσα στους διαδόχους του, πέρασε τελικά στην εξουσία των Ελλήνων βασιλιάδων της Αιγύπτου, γνωστών ως Πτολεμαίων (294 π.Χ.).
Όταν ο Αύγουστος νίκησε το Μάρκο Αντώνιο και κυριάρχησε στην Αίγυπτο, η Κύπρος έγινε οριστικά ρωμαϊκή επαρχία (30 π.Χ..).
Τον 4ο αι. μ.Χ. η Ρώμη, σαν πρωτεύουσα του ρωμαϊκού κράτους παραχώρησε τη θέση της στην Κωνσταντινούπολη και η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, στη Βυζαντινή. Η Κύπρος πέρασε στη δικαιοδοσία της Κωνσταντινούπολης και μπήκε έτσι, στη νέα μακρόχρονη περίοδο της ιστορίας της, σαν επαρχία του βυζαντινού κράτους.
Την ειρηνική εποχή διακόπτουν τον 7ο αι. οι αραβικές επιδρομές. Οι Άραβες, εξορμώντας για να διαδώσουν τη μωαμεθανική θρησκεία και να επεκτείνουν το ισλαμικό κράτος στη Μεσόγειο, έκαναν την Κύπρο έναν από τους πρώτους τους στόχους.
Οι επιδρομές των Σαρακηνών αναστάτωσαν τη ζωή της Κύπρου για αρκετούς αιώνες. Η εποχή αυτή της ανασφάλειας και των κινδύνων τελείωσε το 965 όταν ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς νικώντας τους Άραβες απάλλαξε εντελώς το νησί από τις επιθέσεις τους.
Το 1192 αρχίζει στην Κύπρο η φραγκοκρατία όταν ο Άγγλος βασιλιάς Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος καθοδόν για την Τρίτη σταυροφορία καταλαμβάνει το νησί και στη συνέχεια το πουλά στο Φράγκο ευγενή Γκυ ντε Λουζινιάν.
Η Βενετία, θέλοντας να προωθήσει ακόμα καλύτερα τα συμφέροντά της στη Μέση Ανατολή, κατάφερε να περάσει το φράγκικο βασίλειο της Κύπρου στην εξουσία της. Το 1489 οι βενετσιάνοι υποχρέωσαν την τελευταία βασίλισσα της Κύπρου σε παραίτηση και στα τείχη των κυπριακών πόλεων ανέμισαν τη σημαία του Αγίου Μάρκου.
Το 1571 ολοκληρώνεται η κατάκτηση της νήσου από τους Τούρκους και αρχίζει η περίοδος της Τουρκοκρατίας.
Το 1878, στο συνέδριο του Βερολίνου, ύστερα από παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις και πιέσεις των Άγγλων, η Τουρκία παραχώρησε την Κύπρο στη Μεγάλη Βρετανία. Οι Τούρκοι έφυγαν ειρηνικά και τη διακυβέρνηση της Κύπρου ανέλαβαν οι Άγγλοι.
Στα πρώτα χρόνια της κυριαρχίας τους οι Άγγλοι πλήρωναν ενοίκιο στην Τουρκία για την Κύπρο. Τα χρήματα αυτά εισέπρατταν από τους Κυπρίους με φορολογία. Από το 1914, όταν η Τουρκία μπήκε στον πόλεμο με το μέρος της Γερμανίας, η Αγγλία κήρυξε άκυρες τις συμφωνίες. Με τη συνθήκη της Λοζάνης (1923) , η Τουρκία αναγνώρισε την προσάρτηση της Κύπρου στην Αγγλία. Το 1925 η Κύπρος ανακηρύχθηκε αποικία του αγγλικού στέμματος.
Η πρώτη εξέγερση των Κυπρίων εναντίον της Αγγλίας έγινε το 1931. Βασικές αιτίες ήταν η φτώχεια και η δυστυχία των Κυπρίων εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και της βαριάς φορολογίας, μαζί με την απογοήτευση και αγανάκτηση που προκαλούσε στο λαό η αρνητική στάση της Αγγλίας στις συνταγματικές και εθνικές διεκδικήσεις τους. Οι Άγγλοι κατέπνιξαν την επανάσταση και επέβαλαν στον κυπριακό λαό βαριά καταπιεστικά μέτρα.
Σαν υλοποίηση των υποσχέσεών τους προς τους λαούς, οι Άγγλοι έκαναν το 1948 προτάσεις στους Κυπρίους για συνταγματικές ελευθερίες και περιορισμένη αυτοκυβέρνηση. Η ηγεσία του κυπριακού λαού δε βρήκε ικανοποιητικές τις προτάσεις αυτές και τις απέρριψε.
Το 1950 η Εκκλησία διοργάνωσε δημοψήφισμα, όπου η συντριπτική πλειοψηφία του κυπριακού λαού ψήφισε για την ένωση. Από τη χρονιά αυτή Αρχιεπίσκοπος Κύπρου έγινε ο Μακάριος Γ’, που επρόκειτο να αναδειχθεί σαν η κυριότερη πολιτική προσωπικότητα στο νησί.
 

---

Το μυθικό υπόστρωμα

Ο Στησίχορος είναι γνωστός για την περίφημη παλινωδία του. Είχε γράψει ένα ποίημα υβριστικό για την ωραία Ελένη και τον Τρωικό Πόλεμο, και που αμέσως μετά τυφλώθηκε. Έπειτα, συνέγραψε μια δεύτερη ωδή, μια παλινωδία, για να "διορθώσει" όσα είχε γράψει για την Ελένη και σαν από θαύμα ξαναβρήκε την όρασή του.

Στο Φαίδρο του Πλάτωνα, μας παραδίδεται η παλινωδία του Στησίχορου. Η Ελένη ήταν στην Αίγυπτο, ενώ μια οπτασία της βρισκόταν στην Τροία:

οὐκ ἔστ᾽ ἔτυμος λόγος οὗτος,

οὐδ᾽ ἔβας ἐν νηυσὶν εὐσέλμοις,

οὐδ᾽ ἵκεο Πέργαμα Τροίας·

Στην εκδοχή αυτή του Στησιχόρου φαίνεται να βασίζεται ο Ευριπίδης στην τραγωδία Ελένη. Με τη σειρά του, ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης δανείζεται ένα διάλογο από την τραγωδία του Ευριπίδη στο ποίημα του Ελένη.

Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΥΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ

Αρχείο κατηγοριών

You are currently browsing the category archive for the ‘Μαρτυρίες’ category.

[173]. Από νωρίς “έδειξε τα δόντια της”

Φεβρουαρίου 28, 2011 in Διοίκηση, Καθημερινή ζωή, Μαρτυρίες | Γράψτε ένα σχόλιο

Επειδή μερικές φορές αναφέρονται (κυρίως από ξένους ή άλλους νεότερους συγγραφείς) και “θετικά” στοιχεία της Αγγλοκρατίας στην Κύπρο, ας θυμηθούμε περιστατικά όπως αυτό που δημοσιεύτηκε σε κυπριακή εφημερίδα του 1887, δείγμα του αληθινού προσώπου μιας ξένης κατοχής η οποία δεν είχε συμπληρώσει ακόμη ούτε την πρώτη δεκαετία της στο νησί.

[169]. “Μαρία Συγκλητική” ―ηρωΐδα με πολλά ονόματα

Ιανουαρίου 14, 2011 in Ιστορία, Λογοτεχνία, Μαρτυρίες, Συγγραφείς | Γράψτε ένα σχόλιο

[Η θυσία της Βελισάνδρας. Σχέδιο 18ου αιώνα]

Μεταξύ θρύλου και ιστορίας η μορφή της κυπρίας νέας που προτίμησε το θάνατο παρά να αφεθεί παθητικά στη ζωή για την οποία την προόριζαν οι τούρκοι κατακτητές της Κύπρου, το 1570, πέρασε σε ιστορικές αναφορές, στην τέχνη και στη λογοτεχνία με πολλά ονόματα: Μαρία Συγκλητική, Αρνάλδα Ρουχιά, Ρενάλδα, Βελεσάνδρα ―όποιο όμως κι αν είναι το ακριβές όνομά της, η ουσία και ο συμβολισμός της πράξης της παραμένουν ίδιοι.
Στην ηρωΐδα αναφέρθηκαν πολλοί παλαιότεροι χρονικογράφοι (Μπιζάρο, Καλέπιο, Σερένο, Γάττο. Σωζόμενος, Μπρενζόνιο, Φολιέτα, Γκρατιάνι), ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός στην Ιστορία χρονολογική της νήσου Κύπρου… (Βενετία 1788) και ο άγγλος Claude Delaval Cobham (Arnalda sive captiva victrix, Λονδίνο 1910). Απασχόλησε επίσης τη νεοελληνική λογοτεχνία ―μεταξύ άλλων, τον Βασίλη Μιχαηλίδη και τον επτανήσιο Αντώνιο Σ. Μάτεση (1864-1952) οι οποίοι έγραψαν ποιήματα εξυμνώντας την.
Ακολουθεί μικρό ανθολόγιο αποσπασμάτων.

“εν ω δε εβάρκαρε τους σκλάβους και τα λάφυρα, ένα Γαλεώνι του Μεεμέτ πασά γεμάτον σκλάβους από το άνθος των ευγενών και ευγενίδων νέων της λευκοσίας, οπού έστελλε τω Σουλτάνω, υιώ του, και τω βεζήρη Μεεμέτ, άναψε φωτίαν έξαφνα, και εκάησαν και σκλάβοι και λάφυρα εις μίαν στιγμήν. έθλιψε πολλά τον Μουσταφάν το συμβεβηκός, και κοντά εις αυτό και άλλα δύω εκάησαν. Αρνάλδα Αρχόντισσα Ευγενής λευκοσιάτισσα θυγατέρα του Κώμητος Ρουχιάς αξιοπρεπεστάτου, ος εφονεύθη εις πόλεμον, ωραία κατ’ εξοχήν, διωρισμένη δια το χαρέμι του Σουλτάνου, Ιστορούσι Στέφανος και Καλλέπιος έπραξε τούτο το Ηρωϊκόν κατόρθωμα, και επί τούτου έδωκε φωτίαν, και ευχαριστήθη να γένη πυρός παρανάλωμα με τας άλλας, παρά να καταισχύνη την δόξαν του γένους της, και να καταντήση εντρύφημα των ασεβών Νικητών της Πατρίδος της”.

Αρχιμ. Κυπριανός, Ιστορία…

*

Βασίλη Μιχαηλίδη

“Η Αρνάλδα ή Βελεσάνδρα επί του πλοίου”

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Εις Κυπριακόν λιμένα προ της νέας Σαλαμίνος

Από πλοίου ετοιμόπλου γοερός αντήχει θρήνος.

Ήσαν κόραι Κυπριάδες λάφυρον των Μουσουλμάνων

Λεία προσδιορισθείσα δώρον δια τον Σουλτάνον.

Ο Καρά Μουσταφάς τότε ο την νήσον εκπορθήσας

Ο τας πόλεις, τα χωρία, τους ναούς λεηλατήσας

Ο σκληρός σφαγεύς Κυπρίων αμετρήτων χιλιάδων

Έκθαμβος από το κάλλος έμεινε των Κυπριάδων

Κ’ εις το μέγα τούτο πλοίον εξ αυτών παραλαμβάνων

Προητοίμασε ωραίον δώρον δια τον Σουλτάνον.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Η Αρνάλδα εκ του γένους των Συγκλητικών γενναία,

Ηρωΐς πασών η πρώτη και ως άγγελος ωραία

Είδε πλήρη τα ιστία, έτοιμον προς πλουν το πλοίον

Κ’ εντελώς απελπισθείσα έλεγε μετά δακρύων :

“Κάλλιον εις τον αέρα με το πυρ να τιναχθώμεν·

κάλλιον εις τον πυθμένα της θαλάσσης να πνιγώμεν,

παρά μίαν στιγμήν ζώσαι κ’ έχουσαι του Μουσουλμάνου

πλούτη, δόξαν κ’ ευτυχίαν εις ανάκτορα Σουλτάνου”.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

[Λεμησσός, 24 Ιουνίου 1884]

*

Αντωνίου Σ. Μάτεσι

“Η Κυπριώτισσα (1570)”

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Mπήκαν οι σκλάβοι αμέτρητοι… Tην άγκυρα σηκώνουν

και στα κατάρτια τα πανιά οι ναύτες ξεδιπλώνουν.

Πρίμος αγέρας τα φυσά, τ’ ανοίγει, τα φουσκώνει,

τρέχει ο πιλότος βιαστικός κι αρπάζει το τιμόνι,

σιγά, σιγά το κάτεργο κινεί και ξεμακραίνει…

Oι σκλάβοι την πατρίδα τους κοιτάζουν δακρυσμένοι.

Πού ’ν’ η Pενάλδα; Δεν θα ’λθεί στου καραβιού την άκρη

για τη γλυκειά πατρίδα της πικρό να χύσει δάκρυ;

Tο τελευταίο “έχε γειά” να πει στο έρμο χώμα

που κλείνει του πατέρα της τ’ ανδρειωμένο σώμα;

Δεν θα ’λθει πέρα στα βουνά στερνή ματιά να ρίξει

και με τους άλλους δυστυχείς το δάκρυ της να σμίξει;

Πού ’ν’ η Pενάλδα; Ξέχασε τί λόγο έχ’ ειπωμένο,

σαν έφεραν το γέρο της εμπρός της πεθαμένο

πως θα ’ναι μόνος της σκοπός στον κόσμο που θα ζήσει

όσο μπορεί περσότερους απίστους ν’ αφανίσει;

Πού ’ν’ η Pενάλδα; Ξέχασε τον όρκο που ’χει πάρει

επάνω στου πατέρα της το κάτασπρο λιθάρι,

πως αν ποτέ στη Λευκωσιά, πατήσουν Mουσουλμάνοι

παρά να γίνει σκλάβα τους… αχ! κάλλιο ν’ αποθάνει;

Γοργά, γοργά το κάτεργο απ’ τη στεριά μακραίνει

…Tώρα κανείς δεν ομιλεί, τώρα κανείς δεν κρένει,

απ’ την πολλήν απελπισιά εσώπασαν οι θρήνοι

κάθε καρδιά τον πόνο της μέσα στα στήθια κλείνει.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

“Xαρείτ’ αδέλφια! Tον Θεόν ευχαριστείτε όλοι

με την ελπίδα στην καρδιά και τη χαρά στα στήθια,

κανένας σκλάβος από μας δεν θα ’μπει μέσ’ στην Πόλη

γιατί ο Θεός απ’ τα ψηλά μάς έδωκε βοήθεια.

Aς στολισθεί κάθε καρδιά μ’ αγάπη και μετάνοια

και γλήγορα θ’ ανέβομε στα ύψη τα ουράνια”.

Eίν’ η Pενάλδα που μιλεί κι αντιφωνεί η λαλιά της,

και κυματίζουν ξέπλεκα τα ολόξανθα μαλλιά της,

και στα γαλάζια μάτια της λάμπει φωτιά μεγάλη

κι ουράνια χάρη απλώνεται στ’ αγγελικά της κάλλη.

Όλοι στα μάτια τη θωρούν αχνοί και τρομασμένοι:

μένουν βουβά τα χείλη τους, αναπνοή δεν βγαίνει.

“Φωτιά… φωτιά… χαθήκαμε” βραχνή φωνή πετιέται

και μια βοή “φωτιά, φωτιά” στο κάτεργο σκορπιέται.

Tρέχουν οι ναύτες βιαστικοί, πηδούν σ’ όλα τα μέρη,

“Φωτιά” φωνάζουν και κανείς πού ’ν’ η φωτιά δεν ξέρει·

“Φωτιά… φωτιά”. O άνεμος τα κύματα φουσκώνει…

Bγαίνει καπνούρα μελανή, μαυρίζει και θολώνει…

Kι άλλοι χυμούν μες στον καπνό κι άλλοι νερό γεμίζουν

και άλλοι μες στην ταραχή χαμένοι τριγυρίζουν…

“Φωτιά!!” Tις φλόγες ο καπνός δεν ημπορεί να κρύψει,

σκορπίζονται θεόρατες και χάνονται στα ύψη,

κάθε πανί, κάθε σχοινί χρυσές φωτιές αρπάζει

κι η κόκκινη σημαία τους εμπρός στο φως χλομιάζει

…Φωτιά!! Bλαστήμιες και φωνές… Tο κάτεργο κουνά,

και τρίζουν και γκρεμίζονται κατάρτια και πινά…

Φυσά βοριάς τα κύματα και τη φωτιά ξανάβει

και παραδέρνει μέσ’ αφρούς και φλόγες το καράβι…

Oι σκλάβοι ελευθερώθηκαν… Eπάνω στα ουράνια

ο Ύψιστος τούς έδωκε μαρτυρικά στεφάνια.

Mα της Pενάλδας η ψυχή τρακόσια τώρα χρόνια

Στα γαλανά μας κύματα περιπλανάτ’ αιώνια…

Aυτή μια νύχτα σκοτεινή, νύχτα δίχως φεγγάρι

Στη ναυαρχίδα οδήγησε το χέρι του Kανάρη.

ΤΑ ΨΕΥΤΙΚΑ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΚΥΠΡΙΟΥΣ

Επιστολικό δελτάριο που κυκλοφόρησε στην Κύπρο το 1941, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με ευχές και προσδοκίες που σύντομα διαψεύστηκαν, ενδεικτικές όμως της ευπιστίας των Κυπρίων. (Φαίνεται ότι ανάλογα αισθήματα δεν συγκινούσαν και την  "αγγλικήν ψυχήν".  Μετά το τέλος του πολέμου η άλλη πλευρά εφάρμοσε την κυπριακή παροιμία "ο βους εψόφησεν, το συμπεθερκόν εξηλώθη")].

Η ΚΥΠΡΟΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ

6]. Ιερόθεος Κυκκώτης, «Η ιστορία της καμήλας»

Ιανουαρίου 4, 2011 in Μαρτυρίες, Συγγραφείς | Γράψτε ένα σχόλιο

Ο καθηγητής της φιλοσοφίας με ηρώτησε κάποτε ενώπιον των συμφοιτητών μου αν οι Κύπριοι είναι ευχαριστημένοι από την Βρεττανικήν διακυβέρνησιν. Του απήντησα ότι δεν γνωρίζω κανένα λαόν που είναι ευχαριστημένος υπό ξένην διοίκησιν.
Κάπως στενοχωρημένος από την απάντησίν μου εσυνέχισεν. “Αν σας αφήσωμεν ημείς θα σας πάρει ο Μουσολίνι. Θα το επροτιμούσατε αυτό;”
Του απήντησα ότι “στην Κύπρον λένε ότι ηρωτήθη κάποτε η καμήλα ποίον δρόμον προτιμά, τον ανηφορικόν ή τον κατηφορικόν. Και η καμήλα απήντησεν, ‘μα δεν υπάρχει ίσιος δρόμος;’. Είναι ανάγκη”, του είπα, “να είμαστε κάτω από σας ή από τον Μουσολίνι;”
Οι συμφοιτηταί μου εκάγχασαν και εζητούσαν κάθε λίγο να τους είπω την ιστορίαν της καμήλας. Όλον το Κολλέγιον έμαθεν την ιστορίαν της καμήλας και μέχρι προ ολίγων ετών ακόμη, όταν τυχαίως συναντούσα συμφοιτητάς μου, εγελούσαμεν με την ιστορίαν της καμήλας. Ακόμη και ο σχολάρχης την επληροφορήθη.
[Ο αρχιμανδρίτης Ιερόθεος Κυκκώτης (1905-1972) σπούδασε στο King's College του Λονδίνου και έζησε στο Λονδίνο από το 1936 έως τον θάνατό του. Υπήρξε στέλεχος της Κυπριακής Παροικίας με πολύ σημαντική δραστηριότητα και συγγραφέας δύο αυτοβιογραφημάτων. Το απόσπασμα είναι από το δεύτερο βιβλίο του (Δρόμος μετ’ εμποδίων, Λονδίνον 1971)].

[164]. Σβυσμένα συνθήματα

Δεκεμβρίου 29, 2010 in Ιστορία, Μαρτυρίες | Γράψτε ένα σχόλιο

Ο Γιώργος Σεφέρης κατά τη δεύτερη επίσκεψή του στην Κύπρο (15 Σεπτεμβρίου – 17 Οκτωβρίου 1954) ―μόλις έξι μήνες πριν από την έναρξη του απελευθερωτικού Αγώνα― ενδιαφέρθηκε για τα συνθήματα που ήταν γραμμένα σε τοίχους, μάλιστα φωτογράφισε 2-3 από αυτά. Πολύ γνωστές είναι οι φωτογραφίες του συνθημάτων στην εκκλησία του χωριού Άγιος Σέργιος, στην Καρπασία (“ΖΗΤΩ Η ΕΝΩΤΗΤΑ / ΚΑΤΩ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ”) καθώς και σε τοίχο καφενείου της Άλωνας (“ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΘΕΛΟΜΕΝ ΚΑΙ ΑΣ ΤΡΩΓΩΜΕΝ ΠΕΤΡΕΣ”).
Ελάχιστα από αυτά διασώζονται σήμερα. Η φυσική φθορά, η οικιστική ανάπτυξη και η συντήρηση κτηρίων τα έχουν εξαφανίσει. Από αυτά που επιβιώνουν, μισοσβυσμένα ή καλυμμένα με ασβέστη, είναι τα τρία που ακολουθούν, σε τοίχους της κοινότητας Οράς στην περιοχή Ορεινής της Λάρνακας.

["ΕΟΚΑ / ΣΚΛΑΒΟΙ ΣΤΑ ΟΠΛΑ"]

[Δυσανάγνωστο σύνθημα κατά των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου]

[Δυσανάγνωστο σύνθημα αναφοράς σε τελική νίκη του αγώνα]

[159]. Ο διαβόητος Γιαλλούρης

Οκτωβρίου 23, 2010 in Μαρτυρίες | Γράψτε ένα σχόλιο

Κατά τα πρώτα χρόνια της αγγλοκρατίας η Κύπρος μαστιζόταν από ληστές και ομάδες παρανόμων που δημιουργούσαν σοβαρά προβλήματα ασφάλειας, ιδίως σε μικρότερες κοινότητες της υπαίθρου. Στην επαρχία Πάφου το φαινόμενο ήταν ιδιαίτερα έντονο. Πολύ γνωστή (και πλούσια) ήταν η δράση των “Χασαμπουλιών”, τριων Τούρκων από τα Μαμώνια της Πάφου οι οποίοι τελικώς πλήρωσαν με τη ζωή τους (1895-1896).
Λιγότερο γνωστή είναι η περίπτωση ενός μοναχικού κακοποιού, του εικοσιπεντάχρονου Γεώργη Γιαλλούρη, από τη Τσάδα της Πάφου, ο οποίος από το 1891 με την εγκληματική δραστηριότητά του τρομοκρατούσε περιοχές της Πάφου. Κυνηγημένος, για να γλυτώσει από τη δικαιοσύνη, διέφυγε στο εξωτερικό (πρώτα στην τουρκοκρατούμενη Κάλυμνο και κατόπιν στη Βηρυτό ―επίσης κάτω από τουρκική διοίκηση), τελικώς όμως εκδόθηκε στις κυπριακές αρχές, καταδικάστηκε σε θάνατο και τον Νοέμβριο του 1894 εκτελέστηκε στις φυλακές του Σεραγίου, στη Λευκωσία.
Ο Γιαλλούρης ήταν νέος και ίσως αρκετά ωραίος, γι’ αυτό συγκέντρωσε τη συμπάθεια πολλών, αλλά και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Είναι ενδεικτικό ότι τουλάχιστον δύο σημαντικοί λαϊκοί ποιητές (ποιητάρηδες) της εποχής κυκλοφόρησαν φυλλάδες περιγράφοντας τη δράση και το τέλος του Γιαλλούρη, με σχετική συμπάθεια.
Ο Χριστόδουλος Μ. Τζαπούρας (1845/1846-1913), ποιητάρης από την Κρήτου Τέρρα, στη φυλλάδα του Τραγούδιον του Γεωργή Γιαλλούρη (1893), αρκετά πριν από το τραγικό (αλλά αναπόφευκτο) τέλος του Γιαλλούρη, έγραφε:

Στα χίλια οκτακόσια στα ενενήντα ένα

ό,τι γινεί γνωρίζω το, ρωτάτε με κι εμένα.

Επόνησα τα μάδια μου που το πολύν γραψίμιν,

να ιστορήσω τακτικά του Γιαλλουρκού την φήμην.

Πως είναι νέος νόστιμος αγγελοκαμωμένος

με το φαρμάκι της κουφής αλήθεια ζυμωμένος.

Τρία χρόνια αργότερα, ύστερα από την εκτέλεση του Γιαλλούρη, ο ποιητάρης Κυριάκος Παπαδόπουλος (1872-1922), από τον Αρακαπά, αρχίζει τη φυλλάδα του Ο διαβόητος Γιαλλούρης (1894), με τους στίχους:

Θε ν’ αρχινήσω σιγανά δια να τραγουδήσω,

του Γιαλλουρκού τα πάθη του να σας τα ιστορήσω.

Όπως είναι ο ουρανός με τα άστρα στολισμένος

και το Γιαλλούρην έτσι ήτο εις τον κόσμον ξακουσμένος.

Τόσον που ακούστηκεν εις όλην την οικουμένην,

μα την ζωήν του είχεν την πάντα ’ποφασισμένην.

Περιγράφοντας τη μεταφορά του υπόδικου Γιαλλούρη μέσα από τους δρόμους της Λευκωσίας σημειώνει:

Όταν τον επερνούσασιν από την Λευκωσίαν

δεν εχώρεν η αγορά που την πολλοκοσμίαν.

Πολλοί τον ελυπήθησαν γιατ’ είχεν νοστιμάδες,

μαζεύθη κόσμος άμετρος, άνω τες δυο χιλιάδες.

Και ύστερα από την εκτέλεση του νεαρού κακοποιού, ο ποιητάρης προσθέτει και τον δικό του πόνο:

Πολλά τον ελυπήθηκα, έρχεται μου να κλάψω,

τρία μερόνυκτα ’καμα την λύπην του να γράψω.

Είχεν αγγελικόν κορμί, πολλοί τον επαινούσιν,

ποτέ μου δεν τον ήξευρα, άλλοι μου το λαλούσιν.

Σίγουρα με παρόμοιες εκφράσεις συμπάθειας δεν αντιμετωπίστηκε και ο θάνατος των ―πολύ διασημότερων του “Γιαλλουρκού”― Χασαμπουλιών!

Λόρενς Ντάρελ: φιλέλληνας ή πράκτορας;

Λόρενς Ντάρελ: φιλέλληνας ή πράκτορας;

Μια άγνωστη πτυχή της δράσης του διάσημου Βρετανού συγγραφέα

Συμπληρωματικά στο πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα της «Βιβλιοθήκης» στον Λόρενς Ντάρελ, θα ήθελα να αναφερθώ σε μια σχετικά άγνωστη πτυχή της δράσης του διάσημου Βρετανού συγγραφέα στην Κύπρο, στη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα ενάντια στους Αγγλους, δράση τουλάχιστον ύποπτη και που, ώς έναν βαθμό, επιβεβαιώνεται και από το βιβλίο του ίδιου, «Bitter Lemons» («Πικρολέμονα»), που αναφέρεται στην περίοδο της ζωής του στο νησί.

Σε ηλικία 17 χρόνων, όταν ακόμη ήμουν μαθητής της Αγγλικής Σχολής Λευκωσίας, είχα την τύχη να γνωρίσω προσωπικά τον Λόρενς Ντάρελ, που τον εκτιμούσα ως σημαντική προσωπικότητα των γραμμάτων, -η εκτίμησή μου για τη λογοτεχνική του αξία αυξήθηκε μάλιστα όταν αργότερα, σπουδαστής στην κινηματογραφική σχολή του Λονδίνου, διάβασα, σε πρώτη έκδοση, το θαυμάσιο «Κουαρτέτο της Αλεξάνδρειας». Νωρίτερα όμως, όταν ακόμη μαθητής, μαζί με άλλους συμμαθητές, που ασχολούμασταν με την ποίηση ή απλώς ενδιαφερόμασταν για τη λογοτεχνία, πηγαίναμε τακτικά στη Βιβλιοθήκη του Βρετανικού Συμβουλίου για να μελετήσουμε και να δανειστούμε βιβλία. Εκεί, μια μέρα του 1953, πληροφορηθήκαμε από τον τότε διευθυντή του Βρετανικού Συμβουλίου και φιλέλληνα, Μόρις Κάρντιφ, που ήδη γνωρίζαμε καλά, πως ο Ντάρελ ήθελε να γνωρίσει νέους λογοτέχνες. Ετσι, μαζί με μερικούς νέους, αλλά γνωστούς Κύπριους ποιητές και λογοτέχνες (ανάμεσά τους, τον ποιητή Παντελή Μηχανικό και τον ποιητή και καθηγητή Σωφρόνη Σωφρονίου) συναντηθήκαμε μια μέρα με τον Ντάρελ και τον Κάρντιφ στον χώρο του Βρετανικού Συμβουλίου.

Ο Ντάρελ ρώτησε να μάθει για τη σύγχρονη κυπριακή λογοτεχνία και στη διάρκεια μιας πολύ ενδιαφέρουσας συζήτησης μας παρότρυνε να φτιάξουμε έναν όμιλο που να συναντιέται τακτικά και να κάνει διαλέξεις, να συζητά, ακόμη και να οργανώνει διάφορες λογοτεχνικές εκδηλώσεις. Πρέπει να πω ότι τα λόγια του Ντάρελ μας ενθουσίασαν και πολύ σύντομα καταφέραμε να φτιάξουμε τον πρώτο Ομιλο Φίλων της Λογοτεχνίας, ο οποίος άρχισε να έχει τακτικές συναντήσεις σε χώρο μάλιστα του Βρετανικού Συμβουλίου, τον οποίο μας παραχώρησε ο Κάρντιφ. Στις συναντήσεις, που συνεχίστηκαν και σ' όλη τη διάρκεια του 1954, γίνονταν απαγγελίες νέων ποιημάτων καθώς και διαλέξεις. Ανάμεσά τους και η διάλεξη που έκανα ο ίδιος με θέμα τη «Σχέση της ποίησης του Γιώργου Σεφέρη με τον T.S. Eliot», ενώ ο συμμαθητής μου Κώστας Χατζηγεωργίου μίλησε για τον Γρυπάρη, με αφορμή τη μετάφραση του «Οιδίποδα» που θ' ανεβάζαμε στη σχολή μας. Διαλέξεις που παρακολούθησε και ο Ντάρελ οι οποίες και φαίνεται του έκαναν εντύπωση και για τις οποίες, αργότερα, συζητούσαμε και μας έλεγε τις δικές του απόψεις. Τον Ντάρελ δεν τον ξανάδα μέχρι την εποχή που, φυλακισμένος των Βρετανών, χωρίς δίκη, αλλά βάσει ενός παράνομου διατάγματος για προσωποκράτηση του κυβερνήτη (που είχε αναστείλει το «Habeas Corpus»), βρισκόμουν στα κρατητήρια της Κοκκινοτριμυθιάς. Ο Ντάρελ είχε διοριστεί υπεύθυνος του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών (μαζί και κυβερνητικός εκπρόσωπος) της αποικιακής βρετανικής κυβέρνησης, και στάλθηκε, από τον τότε κυβερνήτη Αρμιτέιτζ, να διερευνήσει τις καταγγελίες μας για κακομεταχείριση και τις άσχημες συνθήκες διαβίωσής μας στα στρατόπεδα της Κοκκινοτριμυθιάς. Μόλις οι αρχές του στρατοπέδου πληροφορήθηκαν για την επίσκεψη του Ντάρελ, ανέλαβαν να παρουσιάσουν ένα «άλλο», ωραιοποιημένο πρόσωπο των φυλακών. Ως υπόδειγμα κράτησης, επέλεξαν το παράπηγμα στο οποίο βρισκόμουν κι εγώ. Από νωρίς το πρωί έστειλαν τους ποινικούς φυλακισμένους που καθάριζαν τους χώρους και μαγείρευαν για μας, για να το καθαρίσουν, μας έδωσαν από μία ακόμη κουβέρτα, καλύτερο πρωινό, όπως και πολύ καλό, για σπάνια φορά, γεύμα. Κάποια στιγμή εμφανίστηκε ο Ντάρελ, με τη συνοδεία του, και άρχισε να επιθεωρεί τον χώρο, σταματώντας κάθε τόσο και κοιτάζοντας τα κρεβάτια - στρώματα απλωμένα σε τσιμέντο περίπου δέκα πόντους από την επιφάνεια της γης. Οταν πλησίασε το δικό μου, σταμάτησε και κοιτούσε τα βιβλία που είχα στο περβάζι του παραθύρου, πίσω από το προσκέφαλο: τα ποιήματα του Καβάφη και του Σεφέρη, «Η ζωή εν τάφω» του Μυριβήλη, η «Αιολική γη» του Βενέζη, τα ποιήματα του Ελιοτ, και άλλα. Με κοίταξε γρήγορα, έκανε πως δεν με αναγνώρισε, και προχώρησε.

Πρέπει να πω πως για την άθλια κατάσταση της διαβίωσής μας είχα προσωπικά, ενώ ακόμη βρισκόμασταν κρατούμενοι στο υγρό (και πολύ χειρότερο) Φρούριο της Κερύνειας, ετοιμάσει ανυπόγραφο σημείωμα που έριξα από παράθυρο του φρουρίου σε φίλο δημοσιογράφο, σημείωμα που στη συνέχεια δημοσιεύτηκε στις αθηναϊκές εφημερίδες και που αποσπάσματά του ανέφερε τακτικά στο δελτίο του προς τους Κυπρίους ο ραδιοφωνικός σταθμός της ΥΕΝΕΔ.

Για το επεισόδιο αυτό και την επίσκεψή του στο στρατόπεδο ο Ντάρελ γράφει στο βιβλίο του «Πικρολέμονα»: «Νωρίς τον Ιούλιο, οι περί προσωποκράτησης νόμοι ανανεώθηκαν, κάνοντας κάπως πιο εύκολη τη δουλειά του Ρεν (του Αγγλου διευθυντή της αστυνομίας) και έμμεσα φαντάζομαι πως έσωζε αρκετές ζωές μαθητευομένων και σχολιαρόπαιδων που φυλάκιζε, χωρίς πολλές διατυπώσεις, όταν δεν μπορούσε, λόγω έλλειψης μαρτύρων, να τους απαγγείλει κατηγορία. Αυτό στάθηκε η απαρχή μιας σειράς επιθέσεων του ραδιοφωνικού σταθμού της Αθήνας, που μας κατηγορούσε για "φασισμό", ακόμη και για "γενοκτονία". Οι συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων έγιναν βασικός λόγος για σχόλια και υστερικό πόλεμο νεύρων, και οι καταστάσεις διαβίωσης στο φρούριο της Κερύνειας συζητιόντουσαν με πάθος. "Προκαλούμε για άλλη μια φορά τον διευθυντή του Γραφείου Δημοσίων Πληροφοριών να απαντήσει στην ακόλουθη ερώτηση εκ μέρους του κυπριακού λαού: υπάρχουν ή δεν υπάρχουν τουαλέτες στο φρούριο; Και αν δεν υπάρχουν τουαλέτες, με τι τις αντικαθιστούν; Και μία ακόμη ερώτηση: Είναι ή δεν είναι αλήθεια πως το περιεχόμενο των μεταλλικών κουβάδων, που χρησιμοποιούνται ως φρικτά αντικατάστατα για τις τουαλέτες, αδειάζει σε πολύ κοντινή απόσταση από το φρούριο, ώστε να βάζει σε κίνδυνο την υγεία των κρατουμένων; Πρέπει να αληθεύει, κύριε Ντάρελ, εκτός αν οι αισθήσεις της όρασης και της όσφρησής μας, όπως και τα σμήνη μυγών και άλλων βρομερών εντόμων, μας απατούν". Αυτό ήταν κάπως υπερβολικό. Ετσι μου ερχόταν να κάνω στην Ελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών μερικές καλοδιαλεγμένες ερωτήσεις σχετικά με τη γενική κατάσταση υγιεινής στην Ελλάδα - αλλά τους λυπήθηκα. Ο φιλελληνισμός δύσκολα πεθαίνει. "Παρ' όλα αυτά", μου είπε ο αποικιακός γραμματέας, "καλύτερα να πας ο ίδιος να το εξετάσεις και να κανονίσεις να πάνε οι δημοσιογράφοι να τους δείξεις πως παρ' όλο που είμαστε φασιστικά κτήνη, η υγιεινή μας εξακολουθεί να υφίσταται." Κάπως διστακτικά, δέχτηκα να το κάνω».

Και λίγο πιο κάτω συνεχίζει: «Το στρατόπεδο είχε τώρα μεταφερθεί από το φρούριο στην Κοκκινοτριμυθιά, κι εδώ στην τραχιά, γυμνή, άχαρη κοιλάδα, οι υπεύθυνοι του στρατού είχαν στήσει μερικά παραπήγματα, μαντρωμένα με συρματόπλεγμα. Από μακριά έμοιαζε με εγκαταλειμμένη φάρμα για γαλοπούλες. Φτάσαμε με αυτοκίνητο με τον Φόστερ, που μιλούσε απελπισμένα για την έλλειψη λογικής που έδειχναν οι φυλακισμένοι, για την πλήρη περιφρόνησή τους για το νόμο και την πολιτική ηθική. "Περίπου τα δύο τρίτα απ' αυτούς θα μπορούσαν να παραπεμφθούν σε δίκη για σοβαρά αδικήματα", επαναλάμβανε νευρικά με ανησυχία, τα μπασταρδάκια! Και ρίχνουν σβόλους στους επισκέπτες και μας φωνάζουν "φασίστες". Εμάς, φασίστες, σε ρωτώ!»

Περιγράφοντας την επίσκεψή του στο παράπηγμά μας, αναφέρει: «Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν στενόχωρες, αλλά όχι κακές. Ισως λιγότερο σκληρές από ό,τι είναι για πολλούς νέους που εκτελούν τη στρατιωτική θητεία τους. Επισκεφτήκαμε τα παραπήγματα (σ.σ.: επισκέφτηκε μόνο ένα, το δικό μας), εξετάσαμε την τροφή και τις εγκαταστάσεις του ζεστού νερού. Κρίνοντας από τα βιβλία στα περισσότερα από τα περβάζια των παραθύρων και στα κρεβάτια, ένας αριθμός των τρομοκρατών πρέπει να ήταν διανοούμενοι. Είδα τη "Ζωή εν τάφω" του Μυριβήλη και τη σπάνια έκδοση του Καβάφη, τα ποιήματα του Σεφέρη και την "Αιολική Γη" του Βενέζη με τη δική μου εισαγωγή, που είχε μεταφραστεί με αγάπη από την αγγλική έκδοση. Αυτά με πλήγωναν, επειδή κατάλαβα για πρώτη φορά πως η ΕΟΚΑ δεν προσέλκυε τους κακούργους κι εγγενείς εγκληματίες, αλλά ακριβώς τα πιο ζωηρά και ιδεαλιστικά στοιχεία της νεολαίας. Αυτοί θα ήταν εκείνοι που θα υπέφεραν στο κάλεσμα των αρχιταραξιών».

Για τον Ντάρελ, όπως αντιλαμβάνεται κανείς, οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ ήταν «τρομοκράτες» και η νεολαία που αγωνίστηκε για την απελευθέρωση του νησιού, απλοί ηλίθιοι που προσελκύονταν από αρχιταραξίες. Βέβαια, το ότι ο Λόρενς Ντάρελ επελέγη για μια τέτοια σημαντική θέση, όχι μόνον ως υπεύθυνος του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών αλλά και ως κυβερνητικός εκπρόσωπος, δηλαδή υπεύθυνος για τις διάφορες ανακοινώσεις που έδιναν στον κυβερνήτη Αρμιτέιτζ και τη βρετανική κυβέρνηση «άφεση αμαρτιών» για τα όσα έκαναν στην Κύπρο, καλύπτοντας τα βασανιστήρια στις φυλακές και τα κρατητήρια, καθώς και τα διάφορα απάνθρωπα αντίποινα που επέβαλλαν κάθε φορά που σκοτωνόταν ένας Βρετανός στρατιώτης, δείχνει καθαρά πως ο «φιλέλληνας» Ντάρελ απολάμβανε την πλήρη εμπιστοσύνη της βρετανικής κυβέρνησης και δεν ήταν ένας απλός, απολιτικός συγγραφέας. Στην Κύπρο, μέχρι και σήμερα, πάρα πολλοί είναι εκείνοι που πιστεύουν πως ο Ντάρελ ήταν τελικά πράκτορας των Αγγλων ή τουλάχιστον άνθρωπος που δέχτηκε να παίξει το παιχνίδι τους. Αναμφισβήτητα πολύ καλός συγγραφέας, φιλέλληνας, όμως;

ΝΙΝΟΣ ΦΕΝΕΚ ΜΙΚΕΛΙΔΗΣ

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 25/05/2007

ΤΟ ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΟ ΑΛΜΠΕΡ ΚΑΜΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟ 1955

Σάββατο, 19 Φεβρουαρίου 2011

«ΤΟ ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΟ» - Άρθρο του Αλμπέρ Καμύ, μετάφραση Χρήστου Π. Παπαχριστόπουλου

«ΤΟ ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΟ»

Αλμπέρ Καμύ

«L’ Express»
6 Δεκεμβρίου 1955
Μετάφραση: Χρήστος Π. Παπαχριστόπουλος
Copyright© Christos P. Papachristopoulos

Σημείωμα του μεταφραστή: Ο Μιχάλης Καραολής και ο Ανδρέας Δημητρίου απαγχονίστηκαν
από τους Βρεττανούς στις 10/5/1956. Το κείμενο αυτό πρέπει να διαβαστεί σε σχέση με τις ομιλίες του Καμύ
στην Σουηδία, σε συνάρτηση με τις εισαγωγές «ΞΕΝΟΥ», «ΚΑΛΙΓΟΥΛΑ», «ΠΑΡΕΞΗΓΗΣΗΣ», «ΔΙΚΑΙΩΝ» καθώς και με το σημείο περί «ένωσης» και «πηγών» στο μήνυμά του με τίτλο «19 ΙΟΥΛΙΟΥ: ΜΙΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ». Πρέπει να προσεχθεί ιδίως η επιγραφή του έργου «Χριστιανική Μεταφυσική και Νεοπλατωνισμός»:
“Nemo habet in suo nisi”.


Εδώ και μερικές εβδομάδες, η επαναστατημένη Κύπρος έχει ένα πρόσωπο:
αυτό του νέου Κύπριου φοιτητή Μιχάλη Καραολή, καταδικασμένου
από τα βρεττανικά στρατοδικεία σε θάνατο δι’ απαγχονισμού.
Πεθαίνει κανείς, και μάλιστα φριχτά, στο ευτυχισμένο νησί
που γεννήθηκε η Αφροδίτη.
Για μιαν ακόμη φορά, η σκοτεινή διεκδίκηση ενός λαού
για πολύ καιρό αφώνου, έπειτα φιμωμένου –από την στιγμή που ψάχνει να βρει τον τρόπο να εκφραστεί–, ξέσπασε σε τρομοκρατία.
Για μιαν ακόμη φορά, η τυφλή καταστολή προηγήθηκε της εξέγερσης.
Για μιαν ακόμη φορά, η δύναμη
που δήλωνε ότι κατ’ αρχάς ενδιαφέρεται για την τάξη,
υποχρέωσε να εγκατασταθούν τα δικαστήριά της και, ακόμα, εντατικοποίησε
μια καταστολή που δεν θα έχει άλλο αποτέλεσμα από το να πολλαπλασιάσει
τους εξεγερμένους.
Έρχεται τότε η ώρα των μαρτύρων,
τόσο ακατάβλητων κι ακάματων όσο και η καταπίεση,
και που καταλήγουν να επιβάλουν σε έναν κόσμο
αδιάφορο την διεκδίκηση ενός λαού
ξεχασμένου από όλους εκτός από τον ίδιο.
Αλλά στην περίπτωση που μας ενδιαφέρει, αυτό το παλαιό δράμα
είναι πολύ πιο φριχτό διότι πρόκειται για δύο λαούς συμμάχους μεταξύ τους
και φίλους με τον δικό μας. Το ενδιαφέρον, όσο και η καρδιά,
απαιτούν όπως αυτά τα δύο έθνη συμφιλιωθούν με την παλιά τους φιλία.
Αντί γι’ αυτό, η κυβέρνηση της μιας
(η πιο δυνατή, είναι αλήθεια, αλλά η πιο θαυμαστή
λόγω της φιλελεύθερης παράδοσής της) κρεμά τα παιδιά της άλλης.
Εν τούτοις, η Αγγλία δεν αρνείται την νομιμότητα της Κυπριακής
διεκδίκησης ούτε ότι το 80% των κατοίκων της νήσου είναι Έλληνες
ούτε ότι οι ελεύθερες εκλογές θα έδιναν συντριπτική πλειοψηφία υπέρ της Ένωσης.
Το μοναδικό της επιχείρημα, το οποίο εκτός των άλλων
υποστηρίχθηκε πριν από λίγο καιρό και από έναν Γάλλο συγγραφέα,
είναι στρατηγικής σημασίας: η Κύπρος είναι το προωθημένο αεροπλανοφόρο
της βρεττανικής και δυτικής δύναμης, Αλλά τί αξίζει
αυτό το επιχείρημά της από την στιγμή που το νησί είναι επαναστατημένο;
Αντί να πνιγεί αυτό το κίνημα στο αίμα (οπότε όλη η Ελλάδα
θα απειλήσει το αεροπλανοφόρο), θα ήταν καλύτερα να δεχθούν την λογική πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης η οποία προσφέρεται να εγγυηθεί τις βάσεις εάν ψηφιστεί η Ένωση.
Εν τέλει, υπάρχουν αλήθειες που αξίζουν όσο το σκυρόδεμα και το ατσάλι.
Από την θαυμαστή αντίστασή της
στους Ιταλούς και στους Γερμανούς κατακτητές, από την ανένδοτη άρνησή της
να υποταχθεί, η Ελλάδα απέδειξε σε όλο τον κόσμο ότι η φιλία της
ήταν μια βάση πολύ πιο στέρεη από όλες τις άλλες.
Δεν θα κρύψω, από την πλευρά μου, τον θαυμασμό
μου και την τρυφερή στοργή μου για αυτόν τον ελληνικό λαό,
τον οποίο (μαζί με τον ισπανικό) βλέπω ως έναν από αυτούς τους λαούς
τους οποίους η βάρβαρη Ευρώπη
θα έχει ανάγκη αύριο για να ξαναχτίσει έναν πολιτισμό.
Αλλά δεν είναι μόνον αυτό το αίσθημα
που με κάνει να σκεφθώ ότι η Αγγλία και η Δύση έχουν τα πάντα να κερδίσουν
αν το πρόβλημα της Κύπρου ρυθμιστεί προς την διεύθυνση της Ένωσης.
Οι Άγγλοι συντηρητικοί δεν αντιτάσσονται, στην πραγματικότητα, προς αυτή την διεύθυνση παρά διότι –αφού εγκατέλειψαν την Αίγυπτο
για να κρατήσουν το Σουέζ– δεν θέλουν να χάσουν την πρόσοψη.
Αλλά θα χάσουν πολύ περισσότερα από την πρόσοψη
εάν η διατήρηση –εξ ανάγκης προσωρινή– της σημερινής κατάστασης
πρέπει να πληρωθεί με την δολοφονία ενός παιδιού.
Η εποχή των αυτοκρατοριών τελειώνει,
αυτή των ελευθέρων κοινοτήτων αρχίζει,
στην Δύση τουλάχιστον.
Ας ξέρουμε να το αναγνωρίσουμε
και να διευκολύνουμε αυτό το μεγάλο μέλλον αντί να του συντρίψουμε τον σβέρκο.
Αφού διεξάγονται διαπραγματεύσεις, η βρεττανική κυβέρνηση έχει τελικά
την ευκαιρία να τους δώσει μιαν εποικοδομητική συνέχεια,
απαλλάσσοντας τον νεαρό καταδικασμένο.
Είναι τόσο οι φίλοι της Αγγλίας όσο και του ελληνικού λαού
που της ζητούν να σώσει κατ’ αρχάς τον Μιχάλη Καραολή
και, κατόπιν, να του επιστρέψουν ένα τμήμα
της ιστορίας του των 3.000 ετών.

Αναρτήθηκε από Χρήστος Παπαχριστόπουλος στις 13:01